TÂM ĐẠO (Chú Thích)

CHÚ THÍCH

(1) Tam Quốc: Là một giai đoạn trong lịch sử Trung Quốc, từ năm 220 đến năm 280.

(2) A Nan:  A Nan (605 - 485 TCN), là anh em chú bác với Đức Phật vì cha của ông, vua Amitodana, là em vua Suddhodana – tức Tịnh Phạn Vương, thân phụ của Đức Phật. A Nan nổi danh là người nghe và nhớ nhiều nhất, được xem là “Nhị tổ Thiền tông” Ấn Độ.

TÂM ĐẠO (Chương IX )

PHẦN CHUYỆN MINH HỌA

1. Tướng mạo thay đổi tùy theo hành động

Đời vua Hán Cảnh Đế, có một anh bán dầu nọ tên Bùi Độ nghèo khổ lang thang, được thầy tướng số cho biết sẽ chết đói vì có hai đường chỉ chạy xéo từ cằm lên mép miệng. Ngày kia Bùi Độ gặp một thiếu nữ ngồi khóc bên giếng sâu. Hỏi ra sự tình mới biết thiếu nữ mang vàng đi để chuộc tội oan của cha, chẳng may bị đánh rơi xuống giếng. Ai cũng nói dưới giếng có con trăn to. Thiếu nữ đang tuyệt vọng muốn quyên sinh. Bùi Độ thương tình, nghĩ mình trước sau cũng chết đói nên liều mạng leo xuống tìm được vàng cho thiếu nữ. Nhờ đó gia đình thiếu nữ được phục hồi danh dự và quyền thế.

TÂM ĐẠO (Chương VIII)

MỐI LIÊN HỆ GIỮA TÂM ĐẠO VÀ THỰC TIỄN XÃ HỘI

Tâm cải tạo xã hội, làm cho xã hội ngày một tốt đẹp và thăng hoa hơn. Đó cũng là giá trị tinh thần quý báu để con người làm điểm tựa, hòng chống lại sự áp bức và bất công xã hội.

Vậy thì Tâm Đạo có mối liên hệ với Pháp Luật không? Mọi luật lệ đều phải được xây dựng dựa trên nền tảng đạo lý, mà tâm con người lại chính là đại diện cơ bản nhất cho đạo lý đó. Cho nên, Tâm Đạo cũng chính là nguồn gốc của pháp luật từ thủa sơ khai.

Có thể nói Tâm Đạo là đạo của mọi đạo vậy. Dù con người theo hay không theo tôn giáo nào, thì phản ứng trước tiên của họ đối với thực tiễn đời sống là bằng cái tâm. Tâm gắn liền với con người, là thứ giá trị bền vững nhất, hạt nhân nhất.

TÂM ĐẠO (Chương VII)

MỞ RỘNG KHÁI NIỆM

Phần này sẽ dành để nói về khái niệm “Tâm” theo những góc nhìn và phương pháp tư duy khác nhau.

Phật giáo cho rằng, Tâm là để chỉ toàn bộ sinh hoạt và hiện tượng của tâm trí. Theo đó, tâm được xem như một thể riêng biệt, mà ở đó thế giới hiện tượng xuất hiện. Với góc nhìn này, Tâm là gốc của tất cả mọi hiện tượng tâm thức nơi con người.

TÂM ĐẠO (Chương VI)

NỀN TẢNG CỦA MỘT XÃ HỘI LÝ TƯỞNG

Người ta ai cũng sẽ cảm thấy hạnh phúc và an toàn khi được sống bên cạnh một người tốt. Cho nên người có tâm thì luôn được kẻ yêu người mến là vì vậy. Họ cảm hóa và cải tạo mọi thứ, để cho môi trường sống quanh mình ngày một trở nên tốt đẹp hơn lên.

Người có tâm yêu thương con người, biết tôn trọng luật lệ và sống vì cộng đồng. Đó là hình mẫu công dân đáng mơ ước của một xã hội lý tưởng. Một xã hội mà tập hợp những con người như vậy thì thật là tốt đẹp và hạnh phúc biết bao.

Việc cá nhân tự rèn luyện cho bản thân cái Tâm tốt là điều rất cần thiết để tạo nên một xã hội lý tưởng. Để khỏi ngộ nhận, phải khẳng định ngay rằng, sẽ chẳng có xã hội lý tưởng (hay bất cứ giá trị lý tưởng) nào cả, hàm ý ở đây là để chỉ một xã hội tốt đẹp, mà ở đó các quyền con người được tôn trọng, những nhu cầu thiết yếu của con người được đáp ứng đầy đủ. Tóm lại là một xã hội tự do, dân chủ, công bằng, bác ái.

TÂM ĐẠO (Chương V)

ĐỨC NĂNG THẮNG SỐ

Con người sinh ra ở trên đời, mỗi người có một số phận, và cũng không ai giống ai cả. Vì vậy mà người này gặp hoàn cảnh thuận lợi, người kia lại gặp hoàn cảnh khó khăn, âu đó cũng là lẽ thường tình. Điều quan trọng là người ta có biết cải tạo hoàn cảnh, để biến cái khó khăn trở thành thuận lợi cho mình hay không? Đứng trước sự ngang trái, người lạc quan thì chiến đấu với nó để vượt lên, kẻ bi quan thì buông xuôi để rồi bị số phận đè bẹp.

Cổ nhân có câu: "Đức năng thắng số", nghĩa là phúc đức chiến thắng số mệnh. Chính là việc người ta sử dụng cái đức của mình để cải tạo hoàn cảnh vậy. Điều này thì trong cuộc sống chúng ta cũng đã được chứng kiến nhiều. "Đức năng" ở đây là chỉ sự đức độ và tình yêu thương con người.

TÂM ĐẠO (Chương IV)

DĨ BẤT BIẾN, ỨNG VẠN BIẾN

Vạn vật đều xoay quanh tâm của nó, cho nên tâm là cái “bất biến”, vạn vật là “biến” vậy. Một nội dung quan trọng nữa của tâm đạo là tư tưởng “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Có nghĩa là, lấy cái không thay đổi (tâm) để mà ứng phó với cái luôn thay đổi. Nội dung này cũng gần với quan điểm “Lấy tĩnh chế động” nổi tiếng trong binh pháp Tôn Tử.

Người vô tâm thì không nắm được cái bất biến (tâm), suốt đời họ phải chạy theo cái biến, vì thế mà thân trở nên mệt mỏi, không thể an tịnh. Người như vậy thì cũng giống như đi lạc vào trong mê cung, rừng rậm vậy. Họ không có đạo để đi, cho nên mất hết phương hướng và mục đích. Người ta sống ở trên đời, phải trau dồi kiến thức để nhận biết cuộc sống, cũng như rèn luyện chân tâm để luôn vững vàng trước mọi hoàn cảnh.

TÂM ĐẠO (Chương III)

CÁN CÂN CỦA ĐẠO LÝ

Trong muôn vàn biến thiên của cuộc sống, của sự đan xen giằng xé giữa thiện và ác, việc con người luôn giữ được cái tâm tốt là một điều hết sức cần thiết. Nó giúp cho người ta bảo vệ được lẽ phải, để rồi sống tốt hơn cho bản thân và cuộc đời. Khi cái tâm thanh sạch, tĩnh lặng thì sẽ nảy sinh những ý tưởng tốt đẹp và hữu ích, từ đó mà có được sự thanh thản trong tâm hồn.

Với bản tính lương thiện, người có tâm luôn giữ vững đạo lý, bảo vệ sự thật, lẽ công bằng và chính nghĩa ở đời.

TÂM ĐẠO (Chương II)

TÂM TỪ ĐÂU MÀ SINH RA?

Phần này chúng ta sẽ tìm lời giải đáp cho hai câu hỏi chính: Tâm ở đâu và tâm từ đâu mà sinh ra?

I. Tâm ở đâu?

Khi đã hiểu tâm là gì rồi, hẳn ai cũng muốn biết vậy tâm nằm ở đâu trong cơ thể chúng ta? 

Vì muốn biết nơi chốn trú ngụ của tâm, cho nên ngài Tôn giả A Nan đã hỏi Đức Phật về vấn đề này. Ngài A Nan nêu ra bảy nơi: “Tâm ở trong thân, ở ngoài thân, tâm ẩn trong con mắt, trở lại cho tâm ở trong thân, tâm tùy chỗ hòa hợp, tâm ở chính giữa, cuối cùng, Ngài cho chỗ không dính mắc đó là tâm”. Cứ mỗi lần Ngài nêu ra mỗi nơi, tất cả đều bị Phật bác hết.

TÂM ĐẠO (Chương I)

ĐẠO CỦA CÁI TÂM

Trong lịch sử nhân loại, các trường phái triết học và tôn giáo đều cố gắng đưa ra những định nghĩa về khái niệm con người. Bởi vì con người là một thực thể phức tạp, cần phải được tìm hiểu và nghiên cứu một cách nghiêm túc. Loài người luôn muốn biết bản thân là ai, được đến từ đâu, và sứ mệnh của mình là gì? Ngay từ khi mà khoa học còn chưa phát triển, các nhà tư tưởng đã có những lập luận mang tính nền tảng, nhằm giải đáp mối quan tâm thường trực này. Từ đó mà chúng ta có được một cái nhìn khái quát về nguồn gốc cũng như những đặc tính phổ biến của con người.

TÂM ĐẠO (Lời Dẫn)

Lời Dẫn

Vạn vật ở trong trời đất thì cái tâm đứng hàng đầu. Đó chính là tâm điểm, là hạt nhân trung tâm vậy. Người ta thường nói: Trung tâm vũ trụ, trung tâm đầu não là cũng bởi ý đó. Tâm là cái khởi nguồn, cái xuất phát của bất kỳ sự vật, hiện tượng nào quanh ta. Cho nên tâm vô cùng quan trọng, bởi nó là gốc rễ của mọi vấn đề.