Con ngõ với vài trăm mét
chiều dài, quanh co lặng lẽ giữa lòng thành phố, như hiện diện một thế giới
riêng biệt đối với cuộc sống hiện đại. Một không gian vắng vẻ với những gốc sấu
cổ thụ trên vỉa hè, ngăn cách những gì ồn ả của khu phố kế bên chỉ có mấy dãy
nhà. Cuộc sống tĩnh lặng với những con người nền nã, vài hàng quán nhỏ cùng
ngôi hàng sách bày những pho truyện cổ dày khộp trên giá. Khoảng giữa con ngõ
có một khe nước róc rách chảy qua, bên trên có chiếc cầu xi măng nhỏ, thấp
thoáng cạnh mấy bụi tre đằng ngà.
Căn phòng tôi thuê trọ ở con ngõ này, cùng
nằm trong khuôn viên của nhà chủ, với cái cổng bằng sắt được dùng chung cho cả
dãy. Vì vậy mà căn nhà trở nên khép kín như một thế giới riêng tĩnh lặng trong
mơ. Chủ nhà dành ra hai gian phòng để cho khách thuê. Một gian nữa thì đã có
người thuê trước đó, anh ta đi làm suốt ngày, chỉ buổi tối thi thoảng chúng tôi
mới thấy mặt nhau. Khoảng sân rộng trước hai căn phòng được chủ nhà đặt những
chậu hoa cảnh nhỏ xinh, địa lan trắng muốt hay lộc vừng đỏ sắc chói dưới ánh
trăng đêm.
Những ngày này tôi cũng rảnh rỗi, vì
vậy mà khi nào ở nhà thì thường tiện tay tưới tắm cho mấy chậu cảnh
được xanh tốt. Căn phòng nhỏ được bài trí đơn sơ, vì đây chỉ là
thời gian ở tạm trước khi về quê. Chiếc tủ đựng đồ kê sát bức vách, cạnh đó là
bàn làm việc với những chồng sách chuyên môn. Trên đó còn đặt chiếc máy nghe
nhạc cùng radio, mà mỗi khi có mặt ở nhà là tôi lại bật lên để nghe. Chiếc
giường rộng để nghỉ ngơi, lúc rỗi tôi thường nằm đọc sách trong khi radio thì
vẫn mở nho nhỏ. Bên cạnh chiếc máy vi tính cũ để làm việc còn có những đồ đạc
lặt vặt khác phục vụ cho cuộc sống hàng ngày.
o0o
Mỗi khi bước chân ra khỏi cổng là bắt gặp ngay tấm
biển «Dịch vụ nhà đất» của nhà hàng xóm, mà khi ngang qua lại thấy vài ba người
ngồi lố nhố trong đó. Cách đó dăm nhà là nơi tọa lạc của ngôi hàng sách nhỏ,
người chủ quán trạc ngoài bốn mươi với cặp kính trắng lấp loá, ngồi bên cạnh
chiếc bục điện thoại công cộng. Mấy kệ sách bằng gỗ cũ kĩ đóng khung được bày
la liệt những sách, mà nhiều nhất trong đó là những pho truyện
cổ. Hình như chủ hàng sách cũng là người đam mê vốn cổ văn học đông
tây. Có lẽ thời gian này đọc sách là một việc phù hợp với không gian yên tĩnh
nơi tôi ở, vì vậy tôi thường ghé vào hàng sách để xem có cuốn nào hay để xem
hay không. Thu hút tôi lúc này nhất là những tác phẩm văn học cổ điển
Trung Quốc, những Hồng Lâu Mộng, Tam Quốc Chí, Thủy Hử, Liêu Trai Chí Dị, Sử
Ký Tư Mã Thiên... ; các cuốn truyện nổi tiếng này hầu hết tôi đã đọc
và cả xem phim nữa, duy tác phẩm Liêu Trai Chí Dị của Bồ Tùng
Linh thì chưa hề đọc, dù đã nghe qua và có hiểu sơ lược. Nhân dịp
này, tôi thuê mấy tập để về xem cho thỏa cái chí ham hiểu biết của mình. Những
tập sách dày khộp được đóng bìa cứng bên ngoài, các mép quăn lại và giấy thì đã
ngã màu nâu thẫm cùng thời gian. Có lẽ nhiều bậc thức giả đã đọc những
cuốn sách này, nay gìn giữ lại cho lớp hậu sinh truyền đọc.
Mấy cuốn truyện Liêu Trai Chí Dị với những
hàng chữ nhảy múa, các nhân vật từ xa xưa nay hiện hữu sống động cùng
thực tại. Những câu chuyện thần tiên ma quái, hồ li và thỏ cáo hóa thân thành
các cô gái đẹp rồi kết duyên cùng con người. Hai cuộc sống như nhập làm một,
không còn ranh giới nữa. Cõi âm, cõi dương nhập nhằng hiện hữu cùng một thời
điểm mà ta không thấy được giới hạn của nó. Nào là Đạo sĩ Núi Lao, Xảo
Nương, Gái Thần... tất cả hợp thành một cõi mê hoặc với những cỏ cây
hoa lá, núi non xen lẫn phố thị ngay chốn cõi trần.
Mỗi lần đi công việc về gần đến nhà, tôi lại
thường ghé vào quán nước trong con ngõ, cạnh cây cầu có nước róc rách chảy.
Ngôi quán đơn sơ với không khí mơ hồ như trong chuyện Liêu Trai. Vợ chồng chủ
quán kể rằng họ vốn quê ở miền Hải Dương, nay chuyển lên Hà Nội sinh sống, ngôi
nhà đồng thời là quán nước mà họ đang bán là được thuê từ nhà chủ. Người vợ
cũng còn trẻ, khi thì thấy ở nhà, lúc không, thấp thoáng ẩn hiện. Một đứa bé
chừng 15 – 16 tuổi thi thoảng thay mặt chủ bán hàng, tính nết nó cũng im lìm,
đi lại vào ra như có ma ám vậy. Tại đây, ngồi im lặng ngắm nhìn con ngõ mới
thấy hết cuộc sống vận động của nó. Mấy cây sấu già có lẽ đã hiện diện cách nay
hàng mấy trăm năm, da dẻ nhăn nheo sần sùi. Những quả Sấu thi thoảng lại rụng
vào đầu những người đi bộ qua đường, khiến cho khách phải giật mình rồi lại rảo
bước nhanh hơn. Những chiếc xích lô ngoài đường lớn đôi lúc đi vào con ngõ để
tránh kẹt xe, nhịp đạp mỏi mệt kẽo kẹt. Mấy cô gái mặc những tà áo dài dắt
tay nhau đi, có lẽ một buổi văn nghệ hay hội hè gì đó đang chờ họ. Mặc dù
vậy, với con ngõ yên bình thì họ cũng bước đi chậm rãi, bàn tay thon
nhặt những quả sấu rụng để trêu đùa với nhau. Khuôn mặt một cô gái
trong bọn thấp thoáng như nhân vật nữ do Hồ Ly Tinh biến thành trong
tà áo dài trắng ma quái.
o0o
Người chủ quán sách đang chăm chú sắp xếp lại
những cuốn sách để trên kệ, đám bụi rơi ra theo từng động tác. Tôi trả anh ta
cuốn sách đã xem xong và nói:
- Anh cho thuê
tập tiếp theo.
Anh hấp hiếng
cặp kính nhìn tôi, lặng lẽ tìm đưa tập tiếp theo:
- Tập này có
mấy trang bị mất, nhưng tôi đã tóm lược nội dung bằng những lời ghi chú, anh
xem vẫn hiểu được.
Quả là một
người cho thuê sách chuyên nghiệp, lại có sự trân trọng đối với kiến thức. Mấy
người khách khác đang chăm chú chọn sách, khuôn mặt nhìn nghiêng của họ có nét
gì đó giống như những nhân vật trong sách mà tôi đang đọc. Thú thực, đôi khi
nhìn thấy chủ quán sách ngồi lặng lẽ trên ghế với nét mặt tư lự tôi lại hình
dung tới nhân vật Liêu Trai “...Một vị đạo sĩ ngồi trên tán bồ đoàn tóc
trắng rủ xuống tận cổ, dáng vẻ thư thái, tinh thần trông thật sắc sảo...”(1).
Tôi chào chủ quán, rời ngôi quán kỳ lạ của ông ta rồi mang sách về nhà. Hôm
nay, chậu hoa Lộc Vừng nở những chùm hoa đỏ chói, rủ xuống trông như những
chiếc đèn lồng xinh xắn. Tôi dắt xe máy để trước phòng. Thấy tôi cô chủ
nhà nói:
- Cảm ơn cháu
đã chăm sóc cho mấy chậu cảnh, vì thế mà hoa nở nhiều và thường xuyên hơn.
- Cháu vẫn hay
có thói quen như vậy, vả lại cây cối ra hoa thì làm đẹp cho con người mà! (Tôi
trả lời cô).
Chú chó đốm
quẩy đuôi sủa ai đó ngoài cổng, tôi nhìn ra nhưng không thấy gì cả. Ấy vậy mà
nó cứ sủa hoài như là sủa ma vậy, đến khi anh con trai cô chủ nhà phải quát
đuổi thì nó mới chịu thôi. “...Con ma thẹn mà bỏ đi. Đêm hôm sau, canh đã
khuya, vừa tắt đèn định đi nằm, nghe phía sau lầu có tiếng mở then, rồi tiếng
kẹt cửa...”(2).
Hôm nay trên
đường về, tôi lại ghé vào quán nước, hút điếu thuốc lá và ngồi ngắm nhìn những
cây sấu già rụng lá. Thấy đứa bé đang lặng lẽ ngồi một mình bán hàng, tôi hỏi
nó:
- Chủ nhà đâu
mà cháu bán hàng một mình?
Nó nhỏ nhẹ trả
lời tôi:
- Ông bà chủ
về quê, vì ở dưới đó có người bà con mới mất nên về để lo việc tang.
Thực là thế
gian muôn nẻo đường đời , cuộc sống con người cũng vậy, thoắt ở thoắt đi khiến
cho thời gian và không gian cũng đổi thay không ngừng.
Tôi lặng lẽ nhìn ra ngoài đường, những chiếc
lá sấu vẫn rơi lả tả trên vỉa hè. Những dáng người lui cui đi lại với cuộc sống
bộn bề nhưng mang dáng vẻ tĩnh lặng mơ hồ. Tất cả tạo nên một không khí Liêu
Trai. Cả những con người, những câu chuyện, và tất nhiên là cả những cây sấu
già đang rụng lá nữa.
________________________________________________________________
(1), (2): Trích truyện Liêu Trai Chí Dị
