“Hà Nội có Cầu Long Biên
Vừa dài vừa rộng bắc trên Sông Hồng
Tàu xe đi lại thong dong
Người người tấp nập gánh gồng ngược xuôi...”
(Vè dân gian)
 |
| Cầu Long Biên |
Trước đây,
mỗi lần đi qua cầu Long Biên hay Chương Dương, ngắm nhìn dòng sông Hồng
cuộn chảy phù sa với quang cảnh phồn thịnh đông đúc hai bên bờ, tôi lại
nghĩ đến câu nói của một triết gia: “Mọi nền Văn Minh đều bắt nguồn bên những dòng sông”.
Điều này thật đúng và ý nghĩa khi ta suy nghĩ và liên tưởng đến tiến
trình lịch sử nhân loại, những con sông đã nuôi dưỡng và phát triển các
nền văn hóa rực rỡ, để có một xã hội loài người tiến bộ hôm nay. Vì màu
nước đỏ nặng phù sa mà con sông có tên gọi là sông Hồng, dòng sông vốn
bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam - Trung Quốc này có chiều dài gần 1150 km. Với
510 km chiều dài chảy qua địa phận Việt Nam mà dòng sông đã làm nên một
nền văn minh Sông Hồng đặc sắc với những làng nghề cổ còn lưu giữ được
đến tận ngày hôm nay. Mà trong đó phát triển mạnh mẽ và rực rỡ nhất
là vùng Đồng Bằng Bắc Bộ.
Sông Hồng đoạn chảy
qua tỉnh Phú Thọ có tên gọi là Sông Thao, một cái tên cũng đã đi vào
thơ ca của những con người vùng đất này. Đến khi chảy qua địa phận Hà
Nội thì gọi là Nhị Hà hoặc Nhĩ Hà, sông Hồng là cái tên mới sau này mà
khi gọi lên ta nghe được sự dân dã và gần gũi trong đó. Với chiều dài và
quang cảnh hùng vĩ của mình mà dòng sông Hồng đã chuyên chở biết bao số
phận và cuộc sống con người, nuôi dưỡng những vùng đất và làng mạc mà
nó chảy qua. Trước hết là một nền văn minh nông nghiệp được hình thành
và phát triển dọc đôi bờ con sông vĩ đại này. Ở đây người ta trồng trọt
lúa nước và cây ăn trái, trồng dâu nuôi tằm dệt vải. Dòng sông đã làm
nên cảnh phồn thịnh với những hàng hóa và phẩm vật phong phú. Khi lượng
sản phẩm mà con người làm ra đã nhiều thì dòng sông lại là nơi chuyên
chở, lưu thông để trao đổi hàng hóa giữa các vùng miền. Vì thế mà sự
giao thương đã trở nên phát đạt với hình ảnh tấp nập trên bến dưới
thuyền.
o0o
Kể từ khi cây Cầu
Long Biên được xây dựng thì đoạn sông này trở thành tâm điểm của Sông
Hồng trên địa phận Hà Nội. Cây cầu trông như một con rồng bằng sắt khổng
lồ này được người Pháp xây dựng trong vòng bốn năm (từ 1899 đến 1902).
Giúp cho việc lưu thông qua lại giữa hai bờ trở nên vô cùng thuận tiện
và hữu ích. Ban đầu cầu có tên là Doumer, vốn được đặt theo tên của Toàn
quyền Đông Dương lúc bấy giờ là Poul Doumer, cầu có tổng chiều dài là
1862 m. Khách bộ hành, xe đạp, xe máy, xe ba gác đều có thể đi qua cầu.
Trước đây thì hai làn cầu còn dành cho ô tô nữa, nhưng từ khi cây cầu
Chương Dương nằm đối diện được hoàn thành năm 1986 thì loại phương tiện
này được chuyển qua cây cầu mới. Khách chạy xe thong dong trên cầu Long
Biên, ngắm cảnh bãi giữa xanh
ngát ngô khoai, đôi khi bất chợt gặp đoàn tàu hỏa chạy qua với âm thanh
rầm rập nghe thật vui tai. Ở đoạn sông này có một bãi nổi mà người ta
quen gọi là bãi giữa. Mùa nước cạn thì bãi giữa nổi lên với phù sa màu
mỡ, vì vậy mà người ta trồng trọt ngô, khoai, lạc, đậu và những cây nông
nghiệp ngắn ngày khác ở đây. Khung cảnh vì vậy mà thêm phần thơ mộng
bởi màu xanh mướt của cây trái. Sở dĩ người ta chỉ trồng trọt những cây
ngắn ngày mang tính thời vụ ở đây là vì mùa mưa lũ thì bãi giữa lại ngập
chìm trong nước. Khi ấy thì không trồng trọt được gì nữa. Khi dòng nước
rút đi thì để lại một bãi giữa màu mỡ, chờ đợi con người gieo trồng
chăm bón. Người ta cũng làm những cái lán tạm bằng tranh liếp để ở đấy
mà trồng trọt và chăm sóc cây trái. Cùng với những chiếc thuyền nan neo
đậu thì nơi đây khiến cho ta có thể hình dung đến một cuộc sống và canh
tác xa xưa của cha ông, mà nay còn hiện diện ngay giữa lòng một thành
phố lớn.
o0o
 |
| Sông Hồng mùa Lũ |
Hình ảnh mà
tôi bắt gặp nhiều nhất là những chiếc phà chở cát xuôi ngược dòng sông,
từ trên cầu nhìn xuống có thể thấy được những con người đứng nhấp nhô
trên phà. Bây giờ đã có một vài công ty du lịch tổ chức những chuyến đi
thăm thú dọc đôi bờ sông Hồng cho du khách. Qua đó mà khám phá nét văn
hóa hay những làng nghề cổ dọc bờ sông. Tuy nhiên hình thức đó cũng mới
định hình và còn thưa thớt. Với tình yêu thành phố và sông Hồng mà tôi
ao ước đến một ngày dòng sông thực sự là tâm điểm của thành phố, và trở
nên sạch đẹp với những chiếc ca nô du lịch hay du thuyền dành cho du
khách, hình ảnh mà vẫn thường thấy ở các nước Văn minh phát triển. Con
sông sẽ trở thành điểm nhấn của du lịch thành phố, được con người chăm
chút và điểm tô bằng những công trình xây dựng có văn hóa. Sông Hồng còn
có những phụ lưu chính là sông Đà và sông Lô. Phân lưu phía tả ngạn là
sông Đuống chảy từ Hà Nội đến địa phận Hải Dương và sông Luộc chảy từ
Hưng Yên đến Quý Cao thuộc huyện Vĩnh Bảo – Hải Phòng.
o0o
Có lẽ Cầu Long Biên
là nơi gắn bó với người dân hai bên bờ nhiều nhất, bởi lẽ đây cũng là
cây cầu lớn đầu tiên được bắc qua sông Hồng. Hình ảnh cũ kỹ của nó gắn
liền với cuộc sống của những người dân lao động. Hàng ngày cây cầu
chuyên chở những mảnh đời làm ăn, buôn bán đi lại. Mới khoảng 4-5 giờ
sáng, những chiếc xe đạp chở trên đó những gánh hàng rong hay rau quả từ
phía ngoại thành Gia Lâm tiến vào nội thành. Người ta đi từ mờ sáng cho
đến chiều tối lại qua cầu mà trở về phía bên kia bờ, kết thúc một ngày
lao động và buôn bán vất vả. Trên cầu, hai bên làn đường còn có những
điểm nhô ra để xe cộ có thể tránh nhau hay đỗ xe, vì thế mà tránh được
ách tắc giao thông. Đứng tựa lan can cầu mà ngắm nhìn sông Hồng, đón cơn
gió mùa hè mát rượi để rồi suy tưởng thì thật thú vị biết bao. Một thế
kỷ tồn tại, cây cầu đã chứng kiến bao buồn vui của những số phận con
người, cũng như thăng trầm của vùng đất này. Trong tâm hồn người Hà Nội,
cầu Long Biên có một ý nghĩa lịch sử và văn hóa rất quan trọng, không
thể thay thế.
 |
| Cầu Chương Dương |
Trên địa
phận Việt Nam, sông Hồng chảy qua các tỉnh: Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ,
Vĩnh Phúc rồi đến Thành Phố Hà Nội, từ đó chảy qua Hưng Yên, Nam Định,
Hà Nam, Thái Bình. Trước khi đổ ra Biển Đông thì dòng sông Hồng chảy qua
cửa Ba Lạt là ranh giới giữa hai tỉnh Thái Bình và Nam
Định. Tự ngàn xưa thì người Việt đã chọn vùng đất là Hà Nội bây giờ để
làm nơi sinh sống và phát triển cộng đồng. Đến khi đức Vua Lý Công Uẩn
lên ngôi thì vùng đất này trở thành kinh đô của đất nước với tên gọi là
Thăng Long. Một thành phố nằm bên trong con sông Hồng hùng vĩ mênh mông.
Bao thế hệ đã qua đi, lịch sử thăng trầm đã được dòng sông chuyên chở
trong lòng. Chứng kiến bao chiến công hiển hách của cha ông, dòng sông
vẫn cuộn chảy như minh chứng cho sự phát triển của một nền văn minh nước
Việt bền vững tự ngàn xưa.
